KILKA SŁÓW WSTĘPUPerły są wytworem mięczaków, małż morskich (perłopławów). Stanowią naturalną ochronę przed podrażnieniem przez ciało obce np. ziarnko piasku, przenikające do miękkiego płaszcza znajdującego się wewnątrz skorupy. Wokół ciała obcego wydzielają się koncentrycznie ułożone warstewki masy perłowej. Najpiękniejsze perły wytwarza niewielki perłopław żyjący w Zatoce Perskiej i u brzegów Sri Lanki. Pereł dużych rozmiarów dostarcza perłopław z wybrzeży Australii, jednak największą "karierę" zrobiły Japońskie perły Akoya.
Niegdyś wierzono, że perły to zastygłe łzy bogów. W starożytności sporządzano z nich amulety, mające leczyć dolegliwości serca i układu krążenia.
HISTORIADo wyrobu biżuterii i innych przedmiotów ozdobnych, a także przyozdabiania szat, perły zaczęto stosować ok.3000 lat przed Chrystusem. Swoją największą świetność przeżywały w starożytności. Uważane były za dar bogów zsyłany władcom. Ozdabiano nimi lektyki, szaty, buty a nawet sznurowadła, przyozdabiano makaty i łoża, ponieważ według ówczesnych pobudzały one wyobraźnię a „grę miłosną czyniły przyjemniejszą”. Wraz z upadkiem cesarstwa zainteresowanie perłami malało.
W chrześcijańskim średniowieczu uważane były za symbol miłości Bożej, toteż ich główne zastosowanie ograniczało się do przedmiotów liturgicznych. W czasie krucjat rycerze na polach bitew wierzyli w magię zawartą w błyszczącym klejnocie chroniącym ich przed ranami. Szerokie zastosowanie pereł przywraca, na jakiś czas, odkrycie Ameryki, obok złota stanowiły najcenniejszy łup. Wiele europejskich krajów zabroniło noszenia pereł innym niższym stanom.
Następne ożywienie w handlu perłami przypada na wielką rewolucję francuską. Posiadanie klejnotów staje się symbolem prestiżu i społecznego awansu. Perłami zdobione są przedmioty użytkowe, np. wazony, lustra, stroje, a ponad wszystko wystawne suknie ślubne, niekiedy tak ciężkie od naszytych pereł, że trudno je było nosić. We Francji miejscem obnoszenia klejnotów stają się słynne ogrody w pobliżu Luwru. Perły odnajdziemy w dużej ilości w garderobach najważniejszych dam owych czasów: Marii Antoniny, carycy Katarzyny Wielkiej, królowej Wiktorii. W prezentowaniu arystokratycznych rodów i nowej burżuazji; rywalizacja odwraca uwagę od istoty pereł- piękna, jakie nierozłącznie wiąże się z klejnotami. Stan taki trwa do I wojny światowej. Przy Piątej Avenue w Nowym Jorku powstają salony Tiffaniego, Cartiera.
Wielkimi miłośnikami pereł były m.in. Jowephine Baker, Grace Kelly, Audrey Hepburn, Marylin Monroe, Liz Taylor, Jacky Onassis, Coco Chanel itp.
LEGENDY I ZWYCZAJEKlejnoty te od wieków otaczane są aurą tajemnicy i wyjątkowości. Niezwykłość narodzin w muszli małży, trudność wydobycia z morskich głębin, rzadkość występowania spowodowały przypisywanie im przez starożytnych boskiego pochodzenia, a co za tym idzie właściwości magicznych i obrzędowych. Sproszkowane perły były stosowane jako remedium, lekarstwo na przeróżne dolegliwości. Wiązano je z miłością, trwałym związkiem serc, przypisywano właściwości leczenia oziębłości seksualnej i sprzyjanie macierzyństwu. Piękno pereł powodowało powstawanie wielu legend związanych z ich pochodzeniem. Wskazywano na nie jako podarunek bogów, opisywano historie o perłopławach zapłodnionych przez tęczę dotykającą wód oceanu lub łzach aniołów pozostawionych w morskiej toni.
Perły bywały w swej długiej i bogatej historii środkiem płatniczym oraz wspaniałym darem godnym władców. Do wyrobu biżuterii stosowano je już ponad 4000 lat temu. Najstarszy zachowany naszyjnik z pereł znajduje się w Muzeum Egipskim i ma ok. 4500 lat. Perły odgrywały dużą rolę w tradycji wielu kultur: egipskiej, starożytnych Indii, chińskiej, kulturach śródziemnomorskich. Wspominają o perłach zarówno twórcy Biblii, jak i Homer, uwielbiała je Kleopatra, właścicielka pary najsłynniejszych pereł w historii antycznej. Ozdabiali się nimi z niebywałym przepychem rzymscy dostojnicy i ich wybranki czasów Nerona i Pompejusza. Na handlu biżuterią z pereł opierają się podwaliny fortuny domu Cartierów, najsłynniejszej dynastii jubilerskiej.
Do dzisiejszych czasów w większości krajów romańskich zachowała się tradycja zaopatrywania panny młodej przez jej matkę na nową drogę życia sznurem pereł. Klejnoty te stanowią nieodzowną część wiana. Skąd się wzięły polskie przesądy o perłach przynoszących łzy, nie wiadomo. Być może czasami łzy wyjątkowych kobiet potrafią zamieniać się w perły, nigdy jednak odwrotnie, perły są niezmiennie piękne i z pewnością trwalsze od ulotnych kobiecych nastrojów. Imię Margarita oznacza perłę symbolizującą jednocześnie czystość, niewinność, pokorę i słodycz. Nazwa klejnotu przywodzi określenie perfekcji, synonim najwyższej doskonałości.
Od nieregularnego kształtu perły, barocco wzięła swą nazwę epoka niezwykłego przepychu kultury i sztuki europejskiej w XVII wieku.
RODZAJE PEREŁ
Pierwszym krokiem oceny pereł jest rozróżnienie pereł na słodkowodne, Mórz Południowych (australijskie, tahitańskie, polinezyjskie) oraz Akoya (perły japońskie hodowane w morzach)* - trzy rodzaje pereł najczęściej używane w jubilerstwie. Każdy rodzaj produkowany jest przez inny gatunek małż, żyjących w różnych środowiskach i warunkach klimatycznych. Perły mogą pochodzić z hodowli morskich, słodkowodnych oraz ślimaków. W hodowlanych perłach obce ciało np. kulka muszli, piasek, wprowadza się sztucznie.
.jpg)
KRYTERIA OCENY PEREŁ
Przy wycenie pereł bierze się pod uwagę kryteria ilościowe (obiektywne) czyli wielkość perły (wyrażoną poprzez średnicę lub znacznie rzadziej poprzez masę), jej kształt (formę, symetrię) oraz grubość powłoki (perły hodowane). Z kryteriów jakościowych (subiektywnych) uwzględnia się: barwę, połysk oraz stan powierzchni perły.
Jako kryterium mogące mieć niekiedy bardzo istotny wpływ na wartość obiektu uwzględnia się także rzadkość występowania, a w przypadku wyrobów składających się z wielu pereł (np. kolia), bierze się pod uwagę ich dobór i kompozycję w wyrobie.
W Japonii, ojczyźnie perły hodowanej, przyjęto w 1995 r. następującą formułę oceny jakości perły: 4S + 2C, gdzie: S (size) - średnica, S (shape) - forma, S (spot) - nieskazitelność, S (shining) - połysk i/lub orient, C (color) - barwa, C (coating) - powłoka.
Perły posiadają ranking ocen: A, A+, AA, AA+, AAA, gdzie AAA jest najwyższą oceną i oznacza perły o najlepszej jakości.
WIELKOŚĆ
W pierwszej połowie XX w. wielkość pereł określano przeważnie za pośrednictwem ich masy (gran, karat) lub objętości. Współcześnie wielkość pereł określa głównie wymiar średnicy podawany w milimetrach. Średnica pereł hodowanych pochodzących z Japonii i Chin, podobnie jak pereł naturalnych, wynosi zazwyczaj od 2,0 mm do 9,5 mm. Perły mórz południowych (Australia, Polinezja, Filipiny itp.) mają przeważnie od 9,0 mm do 14 mm. Perły o średnicy większej od 14 mm należą już do rzadkich.
W roku 1934 pewien filipiński poławiacz pereł wyłowił w pobliżu wyspy Palawan olbrzymią perłę, która ważyła 6,4 kilograma (największa perła jubilerska waży 121 gram). Poławiacz pereł był muzułmaninem, perłę więc nazwano perłą Allacha (potem przemianowano ja na perłę Lao-tze (Lao-cy, Laozi). W dwa lata później naczelnik wyspy Palawan przekazał ją niejakiemu Wilburowi Cobb za uratowanie życia jego syna. Przez kilkadziesiąt lat perła pozostawała w rodzinie Cobbów, gdy w 1980 rozeszła się wiadomość, że sprzedano ją za 200.000 $ jubilerowi w Beverly Hills. Wartość jej rosła, i w 1999 wystawiono ją na sprzedaż za 40 milionów dolarów.
KSZTAŁT
Perły przybierają różne kształty, mogą być gruszkowate, płaskie, nieregularne (tzw. baroki), jednak za najdoskonalszy kształt perły uznaje się powszechnie kuli. Stopień przybliżenia danego kształtu do formy kulistej można uznać za podstawowe kryterium oceny kształtu. Perfekcyjnie okrągłe perły są bardzo rzadkie i najbardziej wartościowe.
GRUBOŚĆ POWŁOKI
Do początku lat 80. XX w. grubość powłoki pereł hodowanych była w niewielkim stopniu uwzględniana przy ocenie. W tamtym czasie producenci bardzo dbali o to, by grubość powłoki perłowej była wystarczająca, tzn. miała średnio od 0,6 do 1,0 mm, a perły przebywały w morzu od 3 do 5 lat. Według Pearl Science Laboratory of Japan (1993) współczesne perły dobrej i bardzo dobrej jakości powinny mieć grubość powłoki od 0,4 do 0,6 mm, wyjątkowo do 0,8 mm. By otrzymać taką powłokę, potrzebne są obecnie dwa sezony hodowlane, czyli około 17-19 miesięcy. Perły o akceptowanej na rynku jakości mają powłokę o grubości około 0,3 mm. Potrzeba na to jednego sezonu hodowlanego, czyli około 7-9 miesięcy. W obrocie handlowym spotykane są też perły o powłoce do 0,2 mm, które nie powinny być dopuszczone do sprzedaży z powodu bardzo kiepskiej jakości. Są one rezultatem hodowli trwającej zaledwie 3-6 miesięcy. Powłoka tych pereł jest tak cienka, że jądro bywa dostrzegalne gołym okiem.
BARWA
Na barwę perły zasadniczy wpływ ma gatunek małża perłorodnego. Pinctada fucata z Japonii produkuje masę perłową barwy białej lub białoróżowej. Pinctada maxima z Australii, Filipin, Birmy czy Indonezji wytwarza perły białe, białoróżowe, kremowe, różowe i żółte. Pinctada margaritifera z Polinezji produkuje perły szare, ciemnoszare i czarne z refleksem zielonym, niebieskim lub oberżynowym. Unio z rzek i jeziordaje perły białawe lub białozielonawe. Najczęściej perły mają barwę białą o tęczowym połysku, czasem są żółtawe lub zielonkawe, a czasem zupełnie czarne. Wpływ na barwę mają właściwości środowiska wodnego, takie jak: temperatura wody, pH środowiska wodnego, obecność pierwiastków śladowych w wodzie, głębokość na jakiej żyją małże, zawartość planktonu w wodzie i inne. Najbardziej uznanymi i pożądanymi odcieniami pereł -z uwagi na rzadkość występowania- są kolejno: różowy, niebieski i zielony.
POŁYSK
Połysk definiowany jest jako zdolność do odbijania światła będąca kombinacją refleksu powierzchniowego i refleksu wgłębnego. Połysk pereł określa się opisowo od bardzo błyszczącego (najbardziej pożądany) przez błyszczący aż do matowego. Istotny wpływ na jakość połysku pereł ma temperatura wody, w której bytowały perły. Perły hodowane w wodach stosunkowo ciepłych mają przeważnie połysk matowy, gdyż warstwy masy perłowej są stosunkowo grube i wybarwione, podczas gdy perły hodowane w wodach chłodniejszych mają przeważnie połysk błyszczący, gdyż warstwy masy perłowej są relatywnie cieńsze i mniej wybarwione.
POWIERZCHNIA
Im czystsza powierzchnia (bez skaz widocznych gołym okiem), tym bardziej wartościowa jest perła. Skazy występują zwykle jako wszelkiego rodzaju drobne zagłębienia i wypukłości, rysy, spękania, karby, plamy i smugi barwne, niejednorodności wzrostu itp.
* Perły AKOYA są to japońskie perły hodowane w morzach. Początki hodowli perłopławów sięgają przełomu XIII i XIV wieku. Jedyną ingerencją człowieka w proces tworzenia perły jest moment wszczepienia zarodka, którym zwykle jest kuleczka z muszli perłopława. Naturalny odruch obronny ostrygi powoduje powstanie perły. Akoya osiągają wielkość od 2 do 10mm. Różnią się barwą - od śnieżnobiałej do ciemnosiwej, połyskiem, kształtem - od bardzo nieregularnych, zwanych barokowymi do prawie idealnej kulki. Biżuteria wykonana z regularnych pereł Akoya osiąga obecnie ceny zbliżone do pereł naturalnych - zwłaszcza naszyjniki z regularnych pereł o dużej średnicy.
Proces hodowli pereł japońskichW Japonii zdołano opracować metodę reprodukcji małży, co oznacza, że nie trzeba nurkować po małże, jak czyniono do tej pory. „Rodzice” wykorzystywani do tego procesu dobierani są bardzo starannie według kryteriów takich jak kolor, kształt i grubość. Z dziesięciu par małży można uzyskać do pięciu milionów młodych małży. Początkowo młode zanurza się w mniejszych zbiornikach w pomieszczeniach. Po miesiącu zostają wypuszczone do morza w sieciach. Teraz małże rosną szybko, toteż sieci muszą być często zmieniane. Jeśli zrobi się zbyt ciasno, małżom zabraknie tlenu. Starannie pielęgnowane i czyszczone małże czują się lepiej i szybciej rosną.
Po upływie dwóch do trzech lat małże są gotowe do zabiegu. Przed samą operacją zanurza się je w specjalnych koszach w wodzie, gdzie dopływ tlenu i pokarmu jest ograniczony. Czyni się tak w celu ich uśpienia, by podołały trudom zabiegu.
Operacja jest bardzo delikatną transplantacją. Technicy, którzy jej dokonują, w procesie hodowli pereł dobrej jakości odgrywają największą rolę. Każdy technik operuje średnio 800 małży dziennie. Praca jest bardzo starannie protokołowana. Po upływie dwóch do trzech lat hodowla daje rezultaty. Operacji dokonuje się głównie wiosną i jesienią, gdy warunki są dla małży najodpowiedniejsze.
Małż zostaje wyjęty z wody i ostrożnie otwarty specjalnymi szczypcami. Następnie w powstałej szparze umieszcza się drewniany klin. Teraz dochodzi do decydującego momentu. Najpierw robi się skalpelem nacięcie w miękkiej części małża, a potem wprowadza tam żywą tkankę płaszcza z innego małża. Jest to ta tkanka płaszcza, która tworzy otoczkę perłową i buduje masę perłową. Następnie umieszcza się okrągły perłowy zarodek ściśle przy wprowadzonej tkance płaszcza. Operacja jest teraz zakończona
Perłowy zarodek pochodzi z grubej muszli małży słodkowodnych ze Stanów Zjednoczonych lub Chin. Wytacza się z nich okrągłe kule. Okazało się, że są one najodpowiedniejsze do tego typu operacji.
Po operacji umieszcza się małże z powrotem w wodzie. Przez pierwszy miesiąc obraca się je raz na tydzień, gdyż perłowy zarodek powinien zostać przesunięty do środka części miękkiej. Temperatura wody i zawartość soli są stale kontrolowane. Po około dziesięciu dniach fragment tkanki płaszcza buduje perłową otoczkę wokół perłowego zarodka. Małż zaczyna teraz „tkać” warstwę po warstwie za pomocą substancji perłotwórczej – dla ochrony przed intruzem, którego wszczepił mu człowiek. Aby przeżyć, małż musi być pielęgnowany w szczególny sposób. Musi być często czyszczony, co 14 dni za pomocą maszyn wysokociśnieniowych, a dwa razy do roku zeskrobuje się z małż inne drobne żyjątka morskie. Im lepiej czuje się małż, tym więcej „utka” warstw masy perłowej.
Po miesiącu każdy małż jest prześwietlany promieniami rentgena celem sprawdzenia, czy zarodek perłowy pozostaje w dalszym ciągu centralnie w części miękkiej małża. Jeśli nie, małż zostanie odrzucony.
Hodowla małż jest pracą ręczną, w której wszystkie ogniwa są bardzo ważne, a pielęgnacja małży jest prowadzona bardzo starannie. Jednakże oprócz należytej wiedzy i doświadczenia pomoc Matki Natury i Fortuny nadal są niezbędne by odnieść sukces w tej dziedzinie. Na 100 operacji otrzymuje się zwykle 50 sztuk pereł hodowlanych różnej jakości: 5% wysokiej jakości, 25% średniej jakości, 20% niskiej i gorszej jakości.
Pozostałe 50% operacji nie udaje się. Albo zarodek perłowy się przesuwa, albo małż umiera. Przy hodowli pereł o średnicy 8 mm lub większych, śmiertelność małży wzrasta jeszcze bardziej.
Najsłynniejsze Perły
Perła Lao-tze (Lao-cy, Lazzi). W roku 1934 pewien filipiński poławiacz pereł wyłowił w pobliżu wyspy Palawan olbrzymią perłę, która ważyła 6,4 kilograma. Poławiacz pereł był muzułmaninem, perłę więc nazwano perłą Allacha (potem przemianowano ja na perłę Lao-tze (Lao-cy, Laozi). W dwa lata później naczelnik wyspy Palawan przekazał ją niejakiemu Wilburowi Cobb za uratowanie życia jego syna. Przez kilkadziesiąt lat perła pozostawała w rodzinie Cobbów, gdy w 1980 rozeszła się wiadomość, że sprzedano ją za 200.000 $ jubilerowi w Beverly Hills. Wartość jej rosła, i w 1999 wystawiono ją na sprzedaż za 40 milionów dolarów.
Perła Hope - największa chyba, istniejąca perła, zwana od nazwiska niegdysiejszego właściciela, ma 5 cm długości i waży 90.8 g (454 kr). Obecnie znajduje się w Muzeum w Londynie.
Perła Palatynacka – jest unikatem na skalę światową i kuriozum biologicznym, obecnie przechowywana w Muzeum Monachium. Niezwykłość jej polega na tym, że jest ona w części biała z typowym połyskiem perłowym, a w części zupełnie czarna. Jest to piękny okaz oprawiony między dwoma złotymi wężami wysadzanymi bogato diamentami.
Perła Arco Valley - rzekomo podarowana władcy Chin Khubilai Khan, przez Marco Polo. Jej wielkość to 575 karatów.
Perła Big Pink - wyceniona w 1991 na wartość 4,7 milionów dolarów, znalazła się na liście rekordów Guiness’a jako największa kiedykolwiek znaleziona naturalna perła abalone. Jej wielkość to 470 karatów. Właścicielem perły jest jej znalazca Wesley Rankin, który odkrył ten skarb podczas nurkowania w California's Salt Point State Park w Petaluma California w 1990.
Klejnot Canninga – klejnot wykonany ok. 1580 r. przez Canninga na zlecenia księcia z rodu Medyceuszy, jako dar dla cesarza Mogołów. W rzeczywistości Klejnot Canninga ma zaledwie 1,5 cm wysokości. Przedstawia on trytona z torsem wykonanym z wielkiej perły o nieregularnym kształcie, głową ze złota, twarzą i ramionami pokrytymi białą emalią oraz zakrzywionym ogonem zdobionym różnokolorową emalią wysadzaną rubinami i diamentami. W lewej ręce tryton trzyma ażurową tarczę, też emaliowaną i wysadzaną szlachetnymi kamieniami, zaś w prawej krótką zakrzywioną szablę. Do klejnotu przymocowane są wisiorki z rubinów i pereł.
Dzięki uprzejmości W. KRUK SA
